Chế độ bám theo đối tượng là khi người bay chọn một người, một chiếc xe hay một chiếc thuyền trên màn hình, rồi drone tự lái để giữ đối tượng đó trong khung hình với khoảng cách và góc nhìn đặt trước. Bên dưới là hai việc chạy song song: một mô hình AI liên tục tìm lại đối tượng trong từng khung hình, và bộ điều khiển bay tính đường bay để vừa bám theo vừa tránh vật cản trong khả năng cảm biến cho phép.
Tính năng này rất tiện cho người đi phượt, người chạy bộ hay đi xe đạp muốn có cảnh quay của chính mình. Nhưng đây cũng là chế độ gây nhiều sự cố nhất trong nhóm tính năng tự động, vì người bay thường đang mải vận động, không nhìn máy, trong khi máy đi vào những chỗ mà cảm biến không bảo vệ được. Phần dưới giải thích máy "bám" như thế nào, khi nào nó mất dấu hay bám nhầm, và những giới hạn về an toàn, vùng trời, quyền riêng tư cần nắm trước khi bật.
Máy nhận ra và giữ được một người giữa khung hình như thế nào
Khi bạn khoanh một đối tượng trên màn hình, máy làm hai việc. Việc thứ nhất là phát hiện: một mô hình được huấn luyện trên rất nhiều ảnh xác định trong khung hình có những người, xe, thuyền ở đâu. Việc thứ hai là theo dấu: máy ghi nhớ đặc điểm thị giác của đúng đối tượng bạn chọn như dáng người, màu áo, kích thước, cách di chuyển, rồi ở mỗi khung hình tiếp theo tìm vùng ảnh giống nhất. Kết hợp với dự đoán chuyển động, máy đoán trước đối tượng sẽ đi đâu để không bị hụt khi nó đi nhanh.
Từ vị trí của đối tượng trong khung hình và khoảng cách ước lượng, bộ điều khiển bay tính xem máy phải tiến, lùi, nâng, hạ hay xoay bao nhiêu để giữ bố cục. Một số đời máy có nhiều kiểu bám: bám phía sau ở khoảng cách cố định, bay song song bên cạnh, bay vòng quanh, hoặc đứng yên và chỉ xoay camera theo. Kiểu đứng yên xoay camera an toàn nhất vì máy không di chuyển vào chỗ lạ.
Điều đáng nhớ là mô hình này không biết đối tượng là ai. Nó chỉ nhận ra "vùng ảnh giống thứ đã được chọn". Vì vậy khi có người khác cùng màu áo đi ngang, hay đối tượng vừa đi ra khỏi bóng cây với ánh sáng khác hẳn, máy có thể chuyển sang bám nhầm người khác mà không báo gì.
Những tình huống máy mất dấu hoặc bám nhầm
Đối tượng bị che khuất. Đi vào tán cây, chui qua cổng, đi sau xe tải. Máy có thể dừng lại chờ, bay tới vị trí đoán trước, hoặc báo mất dấu tuỳ đời máy. Nguy hiểm nhất là khi máy cố bay tới chỗ đoán trước và chỗ đó có vật cản.
Đổi hướng đột ngột, tăng tốc mạnh. Xe máy bẻ lái ở ngã ba, người chạy quay đầu. Máy có quán tính và giới hạn tốc độ khi bám, nên dễ tụt lại, và để đuổi kịp thì có lúc bay nhanh hơn mức cảm biến bảo vệ được.
Đông người, nhiều xe giống nhau. Đoàn xe phượt cùng kiểu xe, nhóm chạy bộ mặc áo đồng phục. Máy dễ nhảy sang đối tượng khác, nhất là khi hai người đi sát nhau rồi tách ra.
Ánh sáng thay đổi. Đi từ nắng vào bóng râm, đi ngược nắng lúc chiều, bay lúc chạng vạng. Đặc điểm thị giác thay đổi, mô hình mất tự tin và có thể bỏ cuộc.
Nền trùng màu với đối tượng. Người mặc áo xanh lá trên đồi chè, xe trắng trên nền cát. Mô hình khó tách đối tượng khỏi nền.
Bám theo ở đâu thì ổn, ở đâu thì không nên
Chế độ bám theo không chỉ là chuyện kỹ thuật mà còn là chuyện chỗ bay. Bảng dưới gợi ý cách cân nhắc theo bối cảnh hay gặp ở Việt Nam; dù ở đâu vẫn phải tuân thủ vùng cấm bay, vùng hạn chế và quy định xin phép hiện hành.
| Bối cảnh | Mức phù hợp | Lý do và lưu ý |
|---|---|---|
| Đường quê vắng, cánh đồng thoáng | Phù hợp hơn cả | Ít vật cản cao, ít người; vẫn để ý dây điện chạy dọc đường và cây hai bên |
| Đường đèo, đường núi | Cẩn trọng | Vách núi, cây chìa ra, gió hút qua thung lũng, tín hiệu dễ mất khi khuất núi |
| Bãi biển, khu du lịch | Thường không nên | Đông người lạ, có thể thuộc khu vực quản lý riêng; rủi ro va chạm và riêng tư cao |
| Phố đông, khu dân cư | Không nên | Dây điện, biển quảng cáo, xe cộ, người đi bộ; khu vực đô thị thường có quy định chặt về bay |
| Sông, hồ, biển khi đi thuyền | Cẩn trọng | Mặt nước làm cảm biến dưới đo sai; máy rơi là mất; xuất phát từ thuyền đang chạy rất khó hạ cánh |
Nếu không chắc một khu vực có được bay hay không, mặc định là chưa bay và đi tra thông tin từ cơ quan quản lý trước.
Trước khi bật chế độ bám theo: một quy trình ngắn
Quy trình dưới đây áp dụng cho người tự quay mình khi vận động, trường hợp hay gặp nhất:
- Xem lộ trình mình sắp đi bằng chân hoặc qua lần đi trước: chỗ nào có cây chìa ra, cầu, dây điện, cổng chào.
- Đặt khoảng cách và độ cao bám đủ rộng để máy luôn cao hơn cây và dây; đừng tham góc thấp sát đầu.
- Chọn kiểu bám ít di chuyển nhất có thể cho cảnh cần quay, ví dụ đứng yên xoay camera thay vì bay song song.
- Đặt hành vi khi mất dấu và mất tín hiệu: đứng yên chờ hay quay về; độ cao quay về cao hơn vật cản.
- Có người thứ hai cầm tay điều khiển nếu được; người vận động không thể vừa đạp xe vừa giám sát máy.
- Đi chậm ở vài chục mét đầu để xem máy bám có ổn không, rồi mới tăng tốc.
- Dừng ngay khi vào chỗ đông người hoặc khi máy bắt đầu bám chập chờn.
Ví dụ giả định: một đoạn đèo, hai cách quay
Ví dụ giả định. Hai người bạn đi xe máy qua một con đèo ở miền núi phía Bắc, muốn có cảnh xe uốn lượn qua các khúc cua. Cách thứ nhất: một người vừa lái xe vừa bật chế độ bám theo phía sau, máy bay thấp để lấy cảnh gần. Đến khúc cua có rặng thông chìa ra mép đường, xe khuất sau tán cây, máy mất dấu, bay tới vị trí đoán trước và quệt vào cành. Người lái đang ôm cua nên không kịp nhìn lên.
Cách thứ hai: hai người dừng xe ở một bãi đất trống có tầm nhìn rộng xuống đoạn đường dưới, kiểm tra trước khu vực có nằm trong vùng hạn chế nào không. Một người đứng lại cầm tay điều khiển, đưa máy lên cao hơn hẳn tán cây, chọn kiểu đứng yên và xoay camera theo xe. Người kia chạy xe qua đoạn cua vài lượt. Máy gần như không di chuyển, luôn nằm trong tầm mắt người điều khiển, cảnh quay vẫn có xe uốn lượn qua đèo.
Cách thứ hai kém "tự động" hơn nhưng an toàn hơn nhiều, và thường cho cảnh đẹp hơn vì máy ổn định. Bài học chung: chế độ bám theo phát huy khi khu vực thoáng; ở địa hình phức tạp, chọn chế độ ít di chuyển và có người giám sát.
Bám theo khác gì các chế độ quay tự động khác
Ứng dụng drone thường gom nhiều chế độ tự động dưới những tên gọi hấp dẫn, và người mới dễ lẫn. Bám theo là chế độ máy phản ứng liên tục với chuyển động của đối tượng, nên đường bay không biết trước. Các chế độ quay mẫu ngắn, như bay lùi xa dần khỏi một người đứng yên, bay vòng tròn quanh một điểm, bay xoắn ốc lên cao, thì đường bay được định sẵn theo một khuôn và kéo dài vài chục giây. Chế độ bay theo lộ trình thì đường bay do người vận hành vạch trước toàn bộ.
Phân biệt như vậy giúp đánh giá rủi ro. Với chế độ quay mẫu, bạn biết máy sẽ đi đâu và có thể kiểm tra đường lùi, đường vòng có thoáng không trước khi bấm. Với chế độ bám theo, đường bay phụ thuộc vào đối tượng, nên phải kiểm cả lộ trình mà đối tượng sẽ đi. Nhiều sự cố xảy ra khi người bay dùng chế độ quay mẫu bay lùi mà không nhìn phía sau máy, nơi thường không có cảm biến. Dù chọn chế độ nào, kiểm khoảng không quanh đường bay dự kiến là bước không bỏ được.
Quyền riêng tư khi để máy tự bám
Chế độ bám theo được thiết kế để quay chính người dùng hoặc người đã đồng ý. Dùng nó để bám một người lạ, một chiếc xe không phải của mình, là đi vào vùng xâm phạm quyền riêng tư và có thể vi phạm pháp luật về hình ảnh và dữ liệu cá nhân theo quy định hiện hành. Không Phận không hướng dẫn và không khuyến khích bất kỳ cách dùng drone nào để theo dõi người khác.
Ngay cả khi quay chính mình, cảnh quay thường lọt cả người đi đường, nhà cửa, biển số xe. Trước khi đăng lên mạng, nên xem lại và làm mờ khuôn mặt, biển số của người không liên quan. Nhiều phần mềm dựng phim có chức năng làm mờ tự động bằng AI; vẫn cần xem lại từng đoạn vì công cụ có thể sót khi người quay nghiêng hay bị che một phần. Danh mục quyền riêng tư khi quay từ trên cao trên Không Phận đi sâu chuyện này.
Bám theo có cần xin phép bay riêng không
Chế độ bay không làm thay đổi bản chất pháp lý của chuyến bay. Một chuyến bay ở chế độ bám theo cũng là một chuyến bay drone: phải nằm ngoài vùng cấm, tuân thủ vùng hạn chế và xin phép khi quy định yêu cầu. Điểm khác là chế độ bám theo dễ đưa máy đi xa hơn dự tính, có thể ra ngoài khu vực đã xin phép, hoặc ra khỏi tầm nhìn bằng mắt của người bay. Khi đi theo một đoạn đường dài, nên chia thành nhiều đoạn ngắn, mỗi đoạn hạ cánh và cất cánh lại ở vị trí mới thay vì để máy bám suốt hàng cây số.
Với hoạt động quay cho công việc như quay sự kiện thể thao, giải chạy, đua xe đạp, ban tổ chức thường có quy định riêng về drone, và chuyến bay có thể cần phép theo quy định hiện hành. Hãy hỏi ban tổ chức và cơ quan quản lý trước, không tự thả máy bám theo vận động viên giữa đám đông khán giả.
Một chi tiết thực tế: vì máy tự bay, người dùng hay quên để ý pin. Bám theo một chiếc xe đạp ngược gió, máy tốn pin nhanh hơn nhiều so với bay đứng, và quãng đường quay về cũng dài hơn. Đặt mức cảnh báo pin sớm và quay lại sớm, đừng chờ máy tự quay về khi pin đã cạn.
Câu hỏi thường gặp
Chế độ bám theo có tự tránh được cây không?
Có trong giới hạn của cảm biến: vật cản lớn, đủ sáng, nằm trong hướng có cảm biến. Cành mảnh, dây điện, vật ở hướng mù hay khi bám ở tốc độ cao thì không đáng tin. Nên đặt độ cao bám cao hơn cây và chọn lộ trình thoáng.
Dùng chế độ bám theo khi chạy xe máy có an toàn không?
Người lái xe máy không thể vừa lái vừa giám sát drone, nên rủi ro cho cả hai. Nếu cần quay, nên có người thứ hai điều khiển máy và chọn đoạn đường vắng. An toàn giao thông của chính mình và người khác luôn ưu tiên hơn cảnh quay.
Drone có thể bám theo người mà người đó không biết không?
Về kỹ thuật thì có thể, nhưng đó là hành vi xâm phạm quyền riêng tư, có thể vi phạm pháp luật. Chế độ bám theo chỉ nên dùng cho chính mình hoặc người đã đồng ý. Người thấy mình bị drone bám theo nên ghi lại thông tin và báo cơ quan chức năng, không tự xử lý máy.
Máy báo mất dấu giữa chừng thì nên làm gì?
Dừng vận động nếu an toàn, nhìn lên tìm máy, giành quyền điều khiển bằng tay cầm, đưa máy lên độ cao thoáng rồi bay về. Nếu không thấy máy, kiểm vị trí trên ứng dụng và cho máy quay về điểm cất cánh khi đường về thoáng.
Bám theo thuyền trên sông có khác bám theo người trên bờ không?
Khác nhiều. Mặt nước làm cảm biến dưới đo sai độ cao, sóng gió trên sông mạnh hơn, và nếu điểm cất cánh là thuyền đang chạy thì quay về sẽ khó. Nên cất cánh từ bờ, giữ máy trên vùng có bờ để hạ khẩn cấp và quay ngắn.
Video quay bằng chế độ bám theo có đăng lên mạng được không?
Được nếu nội dung không xâm phạm quyền của người khác và chuyến bay hợp pháp. Nên làm mờ mặt và biển số người không liên quan, tránh lộ vị trí nhà riêng, và không đăng cảnh quay ở khu vực bị hạn chế quay chụp.