Chướng ngại nguy hiểm nhất với drone ở tầng thấp là những thứ cảm biến khó thấy: dây điện và cáp viễn thông mảnh, cành cây khô không lá, mặt kính phản chiếu của nhà cao tầng, và chim, những vật thể biết di chuyển. Chức năng tránh vật cản trên flycam hiện đại giúp ích nhiều, nhưng nó dựa chủ yếu vào camera và cảm biến có giới hạn về góc nhìn, ánh sáng và kích thước vật thể. Cách an toàn là giữ khoảng cách lớn với mọi chướng ngại, không phó mặc cho cảm biến.
Ở Việt Nam, bài toán này đặc biệt rõ: phố cũ chằng chịt dây điện, cáp quang treo thành bó, hàng cây cổ thụ tán rộng ven đường, nhà ống san sát, khu đô thị mới nhiều toà kính. Bài này đi qua từng loại chướng ngại, giới hạn của cảm biến, cách lập đường bay tránh chúng và cách xử lý khi máy bị kẹt hoặc va chạm nhẹ.
Cảm biến tránh vật cản làm được gì và không làm được gì
Hệ thống tránh vật cản trên phần lớn flycam dân dụng dùng các cặp camera để ước lượng khoảng cách, đôi khi kết hợp cảm biến hồng ngoại, siêu âm cho phía dưới, và trên một số máy cao cấp là cảm biến dạng tia laser. AI xử lý hình ảnh để dựng bản đồ không gian quanh máy và ra quyết định dừng lại, vòng tránh hay bay qua phía trên.
Giới hạn đến từ chính bản chất của camera. Camera cần ánh sáng và cần vật thể có kết cấu bề mặt để so khớp hình. Dây điện mảnh nhìn từ xa chỉ vài điểm ảnh, gần như vô hình. Cành khô không lá trên nền trời sáng cũng khó nhận. Mặt kính phản chiếu bầu trời đánh lừa cảm biến rằng phía trước là khoảng trống. Mặt nước phẳng, tường trơn một màu, ánh nắng chiếu thẳng vào cảm biến, chạng vạng và ban đêm đều làm hiệu quả giảm mạnh.
Thêm nữa, không phải hướng nào cũng có cảm biến. Nhiều máy chỉ có cảm biến phía trước, phía sau và phía dưới; bay ngang sang trái phải là bay mù. Ở một số chế độ bay nhanh, chức năng tránh vật cản bị tắt hoặc giảm. Đọc kỹ phần thông số và lưu ý của hãng để biết máy mình "nhìn" được hướng nào, ở chế độ nào. Những điều này giải thích vì sao nhiều vụ va chạm xảy ra với máy có tránh vật cản: người dùng tin nó hơn mức nó xứng đáng.
Dây điện và cáp: kẻ thù số một ở phố Việt Nam
Vì sao nguy hiểm. Dây mảnh, nhiều tầng, căng ở nhiều độ cao khác nhau, khó thấy cả bằng mắt lẫn bằng camera. Cánh quạt quấn dây thì máy rơi ngay. Va vào đường dây điện còn có nguy cơ gây sự cố cho lưới điện, ảnh hưởng người khác, và việc lấy máy bị mắc trên dây là việc nguy hiểm không được tự làm.
Nhận diện trước khi cất cánh. Nhìn kỹ bằng mắt toàn bộ không gian định bay, nhất là theo hướng ngược sáng. Để ý cột điện: có cột là có dây giữa các cột, kể cả khi bạn không nhìn thấy dây. Dây néo của cột ăng-ten, cột cờ, cần cẩu cũng tương tự.
Cất cánh và hạ cánh ở chỗ không có dây phía trên. Phần lớn va chạm dây xảy ra lúc lên xuống, khi máy bay thẳng đứng gần mặt đất trong phố. Tìm khoảng sân, bãi đất trống mà ngước lên chỉ thấy trời.
Bay vượt lên trên rồi mới đi ngang. Nếu phải bay trong khu có dây, lên thẳng tới độ cao cao hơn hẳn tầng dây và mái nhà ở chỗ trống, rồi mới di chuyển ngang. Đừng bay ngang luồn giữa các tầng dây.
Máy mắc trên dây điện thì sao. Tắt động cơ nếu còn điều khiển được để tránh cánh quạt quấn thêm, rồi báo đơn vị quản lý điện lực địa phương. Tuyệt đối không leo trèo, dùng sào hay ném vật để kéo máy xuống.
Cây cối: tán rộng, cành khô và gió trong tán
Cây là chướng ngại thứ hai sau dây điện. Tán cây rậm thì cảm biến thấy khá tốt vào ban ngày, nhưng cành khô, cành nhỏ nhô ra khỏi tán, hay cây rụng lá mùa khô thì không. Ngoài ra, gió quanh tán cây lớn thường xoáy và không đều, máy bay sát tán có thể bị đẩy vào cành.
Lỗi phổ biến nhất liên quan đến cây là độ cao quay về thấp hơn tán cây trên đường về, hoặc máy hạ thấp để lấy góc dưới tán rồi lùi lại mà không nhìn phía sau. Bay lùi là thao tác nguy hiểm vì nhiều máy không có cảm biến phía sau, hoặc có nhưng góc nhìn hẹp. Khi cần lùi, xoay máy để camera nhìn về hướng di chuyển, hoặc nhờ một người quan sát đứng ở vị trí thấy rõ máy và báo cho bạn.
Máy mắc trên cây là tình huống thường gặp. Đừng cố tăng ga để giật máy ra, vì cánh quạt có thể vỡ văng hoặc máy rơi mạnh hơn. Tắt động cơ, xem máy mắc ở độ cao nào. Nếu quá cao hoặc cây gần đường dây điện, chấp nhận nhờ người có dụng cụ và chuyên môn, hoặc báo chủ cây và cơ quan liên quan. Không leo cây cao mà không có đồ bảo hộ; một chiếc flycam không đáng để ai ngã.
Nhà cao tầng và mặt kính
Bay quanh nhà cao tầng gom gần đủ các loại rủi ro của bài này vào một chỗ. Nếu không có phép bay và mục đích công việc rõ ràng, tốt nhất tránh hẳn. Nếu có, cần hiểu các yếu tố sau.
- Kính phản chiếu: mặt kính toà nhà phản chiếu bầu trời và cảnh quanh, cảm biến có thể đánh giá nhầm khoảng cách. Giữ khoảng cách lớn hơn nhiều so với bình thường.
- Gió giữa các toà nhà: luồng gió bị dồn qua khe hẹp tạo gió mạnh và xoáy bất ngờ, nhất là ở góc toà nhà và trên mái.
- Định vị kém: tín hiệu vệ tinh bị che và phản xạ, vị trí máy nhảy, có thể rơi vào chế độ không định vị.
- Mất kết nối: toà nhà chắn sóng khi máy bay ra phía sau.
- Người ở dưới và trong toà nhà: máy rơi xuống phố đông có hậu quả nghiêm trọng; bay sát cửa sổ căn hộ còn xâm phạm quyền riêng tư của người ở trong, chủ đề được bàn ở danh mục quyền riêng tư.
- Quy định: khu vực đô thị đông dân, trụ sở cơ quan và nhiều công trình có thể nằm trong vùng hạn chế hoặc cần xin phép; tra cứu và hỏi cơ quan có thẩm quyền trước.
Chim và động vật bay
Chim là chướng ngại biết chuyển động và đôi khi chủ động tấn công. Các loài chim săn mồi và một số loài chim làm tổ có thể coi drone là kẻ xâm phạm lãnh thổ, nhất là vào mùa sinh sản, và lao vào máy. Đàn chim, đàn dơi lúc chạng vạng có thể va vào máy. Ở vùng ven biển, đầm phá, cánh đồng lúa, chim xuất hiện nhiều và bất ngờ.
Cách tránh là quan sát trước khi bay: có tổ chim, có chim lượn vòng phía trên không. Nếu thấy chim bám theo hoặc lao về phía máy, không cố đối đầu, cũng không bay lượn để "đuổi" chim. Cách thường được khuyên là bay lên cao dứt khoát hoặc quay về hạ cánh, vì nhiều loài chim tấn công từ phía trên và không đuổi theo quá xa khỏi lãnh thổ của chúng.
Có một khía cạnh khác: drone làm phiền và gây hại cho động vật hoang dã. Bay sát tổ chim, đàn chim nghỉ, khu bảo tồn có thể khiến chim bỏ tổ, hoảng loạn. Nhiều khu bảo tồn, vườn quốc gia có quy định riêng về bay drone, thường cần xin phép ban quản lý. Người bay có trách nhiệm giữ khoảng cách lớn với động vật hoang dã, kể cả khi hình ảnh gần sẽ đẹp hơn.
Sau va chạm nhẹ: kiểm gì trước khi bay tiếp
Không phải va chạm nào cũng làm máy rơi. Một lần quệt nhẹ vào cành lá, chạm cánh quạt vào bụi cây khi hạ cánh, hay cạ vào tường rồi máy vẫn bay tiếp là chuyện khá thường gặp. Cái bẫy là máy vẫn bay được nên người điều khiển tiếp tục, trong khi một cánh quạt đã sứt, một cánh tay đã nứt chân tóc, hay gimbal đã lệch. Hỏng hóc âm thầm như vậy có thể biến thành sự cố thật ở chuyến bay sau, lúc máy đang ở xa và cao hơn.
Sau bất kỳ va chạm nào, dù nhẹ, nên hạ cánh ở chỗ an toàn gần nhất, tắt máy và kiểm tra lại như lúc chuẩn bị bay: từng cánh quạt, các khớp gập, động cơ có quay trơn không, gimbal có tự cân bằng khi khởi động không, ống kính và các mắt cảm biến có bị trầy, nứt không. Bật lại máy, đọc kỹ mọi cảnh báo. Nếu ứng dụng yêu cầu hiệu chỉnh cảm biến quán tính hay gimbal, làm theo đúng hướng dẫn trên mặt phẳng.
Cất cánh thử ở độ cao thấp gần mình, lơ lửng một lúc, quan sát máy có rung, kêu lạ hay trôi lệch không. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, kết thúc buổi bay. Ghi lại va chạm trong nhật ký, kèm ảnh chụp chỗ hỏng nếu có; thông tin này cần cho bảo hành hoặc bảo hiểm, và giúp bạn nhận ra mình hay va chạm trong tình huống nào để tránh lần sau.
Lập đường bay tránh chướng ngại: quy trình năm phút
Trước khi bay ở khu nhiều chướng ngại, dành vài phút lên kế hoạch thay vì bay "tới đâu tính tới đó". Có thể dùng chatbot để rà lại kế hoạch của mình với câu lệnh như: "Kế hoạch bay flycam ở một bãi ven sông có hàng cây cao, một đường dây điện chạy song song bờ sông, và một cây cầu. Hãy chỉ ra các điểm rủi ro va chạm và gợi ý thứ tự di chuyển an toàn." Phần quyết định vẫn là của bạn, dựa trên những gì tận mắt thấy.
- Đứng ở điểm cất cánh, xoay một vòng, liệt kê mọi chướng ngại cao: cây, cột, dây, toà nhà, cầu.
- Xác định độ cao an toàn tối thiểu cao hơn tất cả chúng, và đặt làm độ cao quay về nếu nằm trong giới hạn được phép.
- Chọn đường lên xuống thẳng đứng ở chỗ không có gì phía trên.
- Vạch hướng bay chính tránh chướng ngại, ưu tiên bay tiến để camera và cảm biến phía trước nhìn đường.
- Nếu cần bay gần một chướng ngại để làm việc, xác định trước khoảng cách tối thiểu và nhờ người quan sát hỗ trợ.
- Chuẩn bị phương án hạ khẩn cấp ở một hai điểm trống khác.
Câu hỏi thường gặp
Flycam có tránh vật cản thì có cần lo dây điện không?
Vẫn cần lo. Dây điện mảnh là một trong những vật thể khó nhận diện nhất với cảm biến thị giác, nhất là khi ngược sáng hoặc từ xa. Đừng dựa vào cảm biến khi bay gần dây; giữ khoảng cách lớn, lên xuống ở chỗ trống phía trên.
Máy bị mắc trên dây điện thì làm sao?
Tắt động cơ nếu còn điều khiển, giữ khoảng cách an toàn, báo đơn vị điện lực địa phương để họ xử lý. Không leo cột, không dùng sào hay vật dụng để kéo, không để trẻ em lại gần. Rủi ro điện giật lớn hơn nhiều so với giá trị chiếc máy.
Vì sao drone bay lùi dễ va chạm?
Nhiều máy không có cảm biến phía sau hoặc góc nhìn phía sau hẹp, và camera chính không nhìn về hướng đó nên bạn cũng không thấy. Khi cần lùi, xoay máy cho camera nhìn về hướng di chuyển, hoặc nhờ người quan sát đứng ở vị trí thấy rõ máy.
Chim lao vào drone thì nên làm gì?
Không đối đầu và không lượn để đuổi chim. Bay lên cao dứt khoát hoặc quay về hạ cánh. Lần sau, quan sát khu vực trước khi bay, tránh tổ chim và đàn chim, nhất là vào mùa sinh sản.
Bay giữa các toà nhà cao tầng có được không?
Đây là môi trường rủi ro cao: gió xoáy, định vị kém, dễ mất kết nối, kính phản chiếu đánh lừa cảm biến, phía dưới đông người. Ngoài ra khu đô thị thường có yêu cầu riêng về vùng bay và xin phép. Với bay giải trí, nên tránh; với công việc, cần phép bay và người có kinh nghiệm.
Có nên dùng chế độ bám theo đối tượng khi đi xe đạp trên đường có cây?
Rủi ro cao. Chế độ bám theo dồn sự chú ý của máy vào đối tượng, trong khi đường có cây, cột, dây điện ở hai bên. Nếu dùng, chọn đường thoáng, bay cao hơn chướng ngại, tốc độ vừa phải và có người theo dõi máy bằng mắt.