Bay flycam trong sân nhà hay trên sân thượng không phải là vùng "ngoài luật": quyền sử dụng đất và căn nhà không đi kèm quyền tự do trong khoảng trời phía trên, nên chuyến bay ngoài trời vẫn chịu quy định chung về tàu bay không người lái, kể cả khi bạn chỉ nâng máy lên vài mét. Nếu nhà bạn nằm trong khu vực hạn chế, chẳng hạn gần sân bay hay công trình quan trọng, thì sân nhà cũng nằm trong khu vực đó.
Ở chiều ngược lại, sân nhà và sân thượng lại là chỗ người mới hay chọn để tập, và chính ở đây xảy ra nhiều va quệt nhất: máy trôi vào tường, cánh quạt quấn dây phơi, rơi xuống mái tôn nhà bên. Vấn đề của bay ở nhà vì thế có ba lớp: thủ tục và vùng trời, an toàn kỹ thuật trong không gian chật, và quan hệ với người sống xung quanh.
Bài này trả lời từng lớp theo đúng câu người ta hay hỏi: sân nhà có cần phép không, trên sân thượng chung cư thì sao, bay trong phòng khách thì sao, và nếu muốn tập ở nhà thì làm thế nào cho bớt rủi ro.
Sân nhà mình có cần xin phép bay không
Khung pháp lý về quản lý tàu bay không người lái ở Việt Nam được xây trên nguyên tắc vùng trời do nhà nước quản lý, và hoạt động bay phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép, trừ các trường hợp văn bản hiện hành quy định khác. Văn bản không phân biệt bạn cất cánh từ bãi đất công hay từ sân nhà riêng. Điều quyết định là chuyến bay diễn ra ở vùng trời nào, bằng thiết bị gì, cho mục đích gì. Vì vậy câu "đất nhà mình thì mình bay" nghe hợp lý theo trực giác nhưng không phải căn cứ pháp lý.
Các quy định mới hơn có thể đơn giản hoá thủ tục cho một số loại máy nhỏ hoặc mục đích giải trí, và có thể đặt thêm nghĩa vụ đăng ký, định danh thiết bị. Mức độ cụ thể, ví dụ loại máy nào được miễn, ở độ cao nào, cần thông báo hay cần giấy phép, phải lấy từ văn bản đang có hiệu lực và câu trả lời của cơ quan tiếp nhận hồ sơ, không lấy từ lời truyền miệng. Danh mục Thủ tục xin phép bay drone trên trang có bài phân biệt đăng ký thiết bị với giấy phép bay.
Một trường hợp người dân hay bỏ sót là nhà nằm gần sân bay. Khu dân cư sát sân bay Tân Sơn Nhất ở TP.HCM hay quanh Nội Bài ở Hà Nội nằm trong vùng trời mà máy bay cất hạ cánh đi qua ở độ cao thấp. Ở những nơi như vậy, nâng flycam lên khỏi mái nhà cũng có thể là bay vào khu vực được kiểm soát chặt, bất kể bạn đứng ở sân nhà mình.
Bay trong phòng khách, nhà xưởng kín thì khác gì
Bay hoàn toàn bên trong một không gian kín, có mái và tường bao, khác về bản chất với bay ngoài trời: máy không đi vào vùng trời chung, không chạm tới đường bay của tàu bay khác. Ở nhiều nước, cơ quan hàng không không quản lý chuyến bay trong nhà theo cùng cách với chuyến bay ngoài trời. Văn bản của Việt Nam không nhất thiết viết riêng về trường hợp này, nên với các hoạt động có tính chất công việc, như bay kiểm kê trong nhà kho lớn, vẫn nên hỏi rõ trước.
Với gia đình, bay trong phòng khách chủ yếu là chuyện an toàn. Trong nhà, tín hiệu định vị vệ tinh yếu hoặc mất hẳn, nhiều máy chuyển sang giữ vị trí bằng cảm biến quang học nhìn xuống sàn. Sàn gạch bóng, thảm một màu, ánh đèn yếu đều làm cảm biến này kém đi, máy bắt đầu trôi. Cánh quạt tạo luồng gió dội lại từ tường và trần, làm máy chao khi bay sát. Rèm cửa, quạt trần đang quay, đèn chùm là những thứ có thể cuốn hoặc đập vào máy.
Nếu muốn tập trong nhà, hợp lý hơn cả là dùng loại máy rất nhẹ có khung bảo vệ cánh quạt kín, dọn trống một khoảng, tắt quạt trần, đóng cửa để thú cưng và trẻ nhỏ ở phòng khác. Flycam cỡ trung có camera tốt không sinh ra để bay trong phòng khách; dùng nó trong nhà là chấp nhận rủi ro cao mà không học được nhiều.
Rủi ro kỹ thuật khi bay sát nhà
Định vị kém gần tường và mái. Tường bê tông, mái tôn và nhà cao xung quanh che bớt bầu trời, làm máy bắt ít vệ tinh hơn và tín hiệu dội lại gây sai lệch vị trí. Kết quả là máy lúc giữ vị trí tốt, lúc trôi vài mét mà không có cảnh báo rõ. Ở khe hẻm giữa hai dãy nhà ống, hiện tượng này rõ hơn ở bãi trống rất nhiều.
La bàn bị nhiễu bởi sắt thép. Sân thượng bê tông cốt thép, lan can sắt, bồn nước inox, máy nước nóng năng lượng mặt trời đều có thể làm la bàn của máy đọc lệch. Cất cánh ngay cạnh những vật này dễ dẫn đến cảnh máy bay xéo một hướng khi bạn đẩy cần thẳng. Nhiều ứng dụng sẽ báo lỗi la bàn; đừng bỏ qua cảnh báo đó.
Chế độ giữ thăng bằng không định vị. Khi mất định vị, nhiều máy chuyển sang chế độ chỉ giữ độ cao, thường được gọi là chế độ ATTI. Trong chế độ này máy trôi theo gió, người bay phải tự giữ vị trí bằng tay. Người mới gặp chế độ này lần đầu trong một khoảng sân hẹp thường phản xạ chậm và va vào tường.
Độ cao tự quay về không hợp với nơi chật. Nếu mất kết nối, máy sẽ lên độ cao quay về đã cài rồi bay về điểm cất cánh. Ở khu nhà ống, điểm cất cánh có thể là một khoảng sân nhỏ giữa các mái cao hơn, quỹ đạo quay về có thể cắt qua dây điện, cây hoặc ban công nhà bên. Bài về mất kết nối trong danh mục An toàn bay và xử lý sự cố nói kỹ hơn về cách đặt thông số này.
Gió xoáy trên sân thượng. Gió thổi qua mép mái và giữa các toà nhà tạo luồng xoáy khó đoán. Ở mặt đất bạn thấy lặng gió, nhưng ngay trên lan can sân thượng tầng năm máy có thể bị giật mạnh. Đừng lấy cảm giác gió ở dưới sân để đoán gió ở trên mái.
Sân thượng chung cư và nhà cho thuê
Sân thượng chung cư là phần sở hữu chung, thường do ban quản lý toà nhà quản lý theo nội quy. Nhiều toà nhà khoá cửa sân thượng vì lý do an toàn cháy nổ và chống rơi ngã; một số nơi cấm hoạt động có thể gây nguy hiểm cho người phía dưới. Bay flycam từ đó, dù vùng trời cho phép, vẫn cần sự đồng ý của ban quản lý. Máy rơi từ sân thượng tầng hai mươi xuống lối đi, bãi xe hay sân chơi trẻ em là tình huống nghiêm trọng hơn nhiều so với rơi từ độ cao năm mét ở bãi trống.
Ở chung cư còn có chuyện cư dân các tầng trên dưới. Máy lơ lửng ngang cửa sổ căn hộ khác, dù bạn không định quay, rất dễ bị hiểu là đang nhìn vào nhà người ta. Phản ứng của hàng xóm thường đến nhanh, và ban quản lý sẽ đứng về phía người phàn nàn. Danh mục Quyền riêng tư khi quay từ trên cao có bài riêng về bay qua nhà hàng xóm.
Nếu bạn thuê nhà, hợp đồng thuê và chủ nhà cũng là một lớp cần để ý. Máy rơi làm vỡ ngói, thủng mái tôn hay hỏng pin năng lượng mặt trời trên mái nhà thuê sẽ thành tranh chấp với chủ nhà. Hỏi trước một câu tốn ít công hơn nhiều so với giải thích sau sự cố.
Hàng xóm, trẻ nhỏ và vật nuôi
Sân nhà là nơi có nhiều người và con vật không biết bạn đang bay. Những thói quen dưới đây giúp tránh phần lớn chuyện khó chịu, từ va chạm đến cãi vã.
- Nói trước với người nhà rằng bạn sắp bay, đặc biệt người lớn tuổi có thể giật mình khi nghe tiếng cánh quạt rít ngay sau lưng.
- Đưa trẻ nhỏ vào trong nhà hoặc giữ chúng đứng sau lưng bạn. Trẻ có xu hướng chạy lại gần, giơ tay bắt máy; cánh quạt đang quay có thể gây vết cắt sâu.
- Nhốt chó, buộc gà, để mèo trong nhà. Vật nuôi có thể lao vào máy, hoặc hoảng sợ chạy ra đường. Chim nuôi trong lồng cũng bị căng thẳng vì tiếng ồn.
- Không bay ngang qua sân, cửa sổ, sân thượng nhà bên, kể cả khi chỉ muốn thử máy, và không hướng camera về phía nhà người khác.
- Chọn giờ hợp lý, tránh sáng sớm khi hàng xóm còn ngủ, giờ trưa, và tối muộn. Tiếng flycam ở gần khá chói, không giống tiếng quạt máy.
- Nếu có người sang hỏi, hạ máy rồi nói chuyện, cho họ xem bạn đang làm gì. Thái độ mở thường làm dịu chuyện nhanh hơn mọi lời giải thích kỹ thuật.
Những việc này không thay cho thủ tục, nhưng phần lớn chuyến bay ở khu dân cư hỏng vì quan hệ hàng xóm trước khi hỏng vì giấy tờ.
Nếu vẫn muốn tập ở nhà: cách làm bớt rủi ro
Tập cất hạ cánh, làm quen cần điều khiển ở nhà là nhu cầu chính đáng, nhất là với người không có xe đi xa. Trình tự dưới đây dành cho việc tập ngắn, ở độ cao thấp, trong lúc bạn đã tìm hiểu thủ tục cho địa điểm của mình.
- Xác định nhà mình có nằm gần sân bay, khu quân sự hay công trình được bảo vệ không bằng bản đồ vùng bay của ứng dụng, sau đó hỏi lại cơ quan quản lý nếu thấy nằm gần ranh giới. Nếu nằm trong vùng hạn chế, không tập ngoài trời ở nhà.
- Chọn khoảng trống rộng nhất có thể, không có dây điện, dây phơi, cây cao sát bên; kéo đồ vật nhẹ như tấm bạt, áo phơi vào trong.
- Đặt máy cất cánh trên mặt phẳng, cách xa lan can sắt và bồn nước, chờ máy báo đủ vệ tinh và la bàn ổn định rồi mới cất cánh.
- Cài giới hạn độ cao và khoảng cách rất thấp trong ứng dụng cho buổi tập, và đặt độ cao quay về cao hơn mái nhà cao nhất xung quanh.
- Tập bay lơ lửng ở độ cao ngang tầm mắt, xoay tại chỗ, tiến lùi vài mét rồi hạ cánh. Mỗi lượt ngắn, nghỉ cho pin và máy nguội.
- Nếu máy bắt đầu trôi hoặc báo mất định vị, hạ cánh ngay ở chỗ trống gần nhất thay vì cố đưa về đúng điểm cất cánh.
Khi đã quen tay, việc tập tiếp nên chuyển ra bãi rộng phù hợp và có phép, vì không gian chật ở nhà dạy bạn cách tránh tường chứ không dạy bạn bay.
Câu hỏi thường gặp
Bay flycam trong vườn rộng ở quê, cách xa nhà khác có cần xin phép không?
Khoảng cách tới nhà hàng xóm không làm thay đổi nguyên tắc vùng trời do nhà nước quản lý. Nhu cầu thủ tục phụ thuộc vào văn bản hiện hành, loại máy, mục đích và vị trí so với khu vực hạn chế. Hãy mô tả cụ thể với cơ quan tiếp nhận hồ sơ để biết trường hợp của mình cần gì.
Nhà sát sân bay, chỉ bay thấp dưới mái nhà có được không?
Gần sân bay là nơi khắt khe nhất của vùng trời thấp. Ngay cả bay thấp, máy vẫn có thể trôi, mất kết nối rồi tự lên độ cao quay về, đi thẳng vào hành lang tiếp cận của máy bay. Không nên bay ngoài trời ở những khu như vậy khi chưa có câu trả lời rõ từ cơ quan có thẩm quyền.
Bay trong phòng khách có cần bật định vị không?
Trong nhà định vị vệ tinh thường không bắt được, máy dựa vào cảm biến quang học hoặc chỉ giữ độ cao. Không cần cố bật định vị, nhưng phải hiểu máy sẽ dễ trôi hơn. Dùng máy nhỏ có khung bảo vệ cánh quạt và bật đèn sáng để cảm biến làm việc tốt hơn.
Hàng xóm phàn nàn dù chỉ bay trong sân nhà mình thì nên làm gì?
Hạ máy, nghe họ nói và cho xem bạn đang quay gì hoặc không quay gì. Phàn nàn thường xuất phát từ tiếng ồn và cảm giác bị nhìn. Đổi giờ bay, đổi hướng camera, hoặc chuyển chỗ tập là cách giải quyết nhanh và giữ được quan hệ lâu dài.
Máy rơi xuống mái nhà bên cạnh thì có tự trèo sang lấy được không?
Không nên tự ý trèo sang mái hay vào sân nhà người khác. Hãy gõ cửa, xin phép chủ nhà, cùng kiểm tra xem máy có làm hư hại gì không. Mái tôn, mái ngói dễ trượt và vỡ; một cú ngã từ mái gây hậu quả lớn hơn nhiều so với mất một chiếc máy.
Có loại flycam nào được coi là đồ chơi để bay thoải mái ở nhà không?
Có những máy rất nhẹ, bán như đồ chơi, phù hợp bay trong nhà. Nhưng tên gọi đồ chơi không tự động miễn mọi quy định khi bay ngoài trời; điều đó tuỳ văn bản hiện hành. Bài riêng về drone đồ chơi cho trẻ em trong danh mục này nói kỹ hơn.